Stopa cukrzycowa – niebezpieczna konsekwencja choroby

Szacuje się, że na cukrzycę choruje w Polsce około 3 milionów osób, z czego blisko 25% nie ma pojęcia o swoim stanie zdrowia1. Gdy choroba jest nieleczona, powoduje groźne powikłania, takie jak: retinopatia (uszkodzenie wzroku), nefropatia (zaburzenie pracy nerek) lub neuropatia (zniszczenie układu nerwowego). Ta ostatnia może doprowadzić do wyjątkowo poważnej konsekwencji, czyli zespołu stopy cukrzycowej. W tym tekście tłumaczymy, jak dbać o nogi w cukrzycy, a także wskazujemy cechy butów przeznaczonych dla diabetyków.

Czym jest stopa cukrzycowa?

Według oficjalnej definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zespół stopy cukrzycowej to zakażenie, owrzodzenie lub zniszczenie tkanek głębokich (w tym kości) na skutek nieunormowanej hiperglikemii. Wyróżnia się trzy typy stopy cukrzycowej, które mają różne przyczyny i dają odmienne symptomy:

  • neuropatyczna – związana z uszkodzeniem nerwów; objawia się zaburzeniami czucia, silnymi bólami i drętwieniem kończyn; pacjenci różnie nazywają uczucia, których doświadczają w tym przypadku – opisują je jako pieczenie, szarpanie, a także skurcz;
  • naczyniowa (niedokrwienna) – na skutek niedokrwienia i niedotlenienia w ostatecznym stadium prowadzi do martwicy tkanek; wywołuje ją uszkodzenie naczyń krwionośnych;
  • mieszana (neuro-niedokrwienna) – to połączenie obu powyższych problemów.

Pierwsze objawy stopy cukrzycowej – czego nie wolno bagatelizować?

W najgorszym przypadku stopa cukrzycowa może prowadzić nawet do amputacji kończyny. Wczesne rozpoznanie objawów daje szansę na uniknięcie tego dramatycznego scenariusza. Szczególną uwagę powinny zwracać następujące symptomy:

  • mrowienie, pieczenie i drętwienie stóp;
  • zaburzenia czucia temperatury, dotyku lub bólu;
  • charakterystyczne poczucie chodzenia po miękkim podłożu.

Ponadto w późniejszej, zaawansowanej fazie rozwoju stopy cukrzycowej, zmagający się z tym powikłaniem zgłaszają:

  • łuszczenie, pękanie i nadmierne wysuszanie skóry;
  • bolesne odciski, zrogowacenia, a także modzele;
  • deformacje stóp;
  • pogrubienie, zmianę koloru oraz kształtu paznokci;
  • opuchliznę;
  • bolesne przykurcze palców;
  • trudne do zagojenia rany;
  • chromanie przestankowe – bóle w trakcie chodzenia;
  • głębokie owrzodzenia.

Lekarze do oceny stanu rozwoju stopy cukrzycowej używają sześciostopniowej skali Wagnera.

0potencjalne zagrożenie, bez otwartej rany
1powierzchowne owrzodzenie
2głębokie owrzodzenie sięgające ścięgien
3owrzodzenie z zapaleniem kości lub ropowica
4martwica dotyka jedynie części stopy – palca, pięty itd.
5rozległa martwica, wymaga bezzwłocznej interwencji chirurgicznej

Higiena stóp w cukrzycy krok po kroku

Właściwa pielęgnacja pękających pięt u cukrzyka oraz codzienna samokontrola stanu stóp są podstawą ochrony przed powstaniem i rozwojem infekcji. Mycie nóg powinno przebiegać według określonego schematu, który prezentuje poniższa tabela.

Myj stopy codziennie w letniej wodzie z mydłem. Pamiętaj, że nie należy moczyć ich dłużej niż 5 minut.
Koniecznie dokładnie osusz nogi – użyj do tego delikatnego, miękkiego ręcznika i nie pocieraj zbyt mocno. Miej w szczególnej opiece przestrzenie między palcami.
Paznokcie piłuj papierowym pilnikiem prosto, na równi z opuszką palca. Pozwoli Ci to uniknąć wrastania i skaleczeń.
Cukrzycy muszą odpowiednio nawilżać i natłuszczać swoją skórę, ponieważ traci ona elastyczność. Używaj do tego specjalistycznych kremów z mocznikiem w składzie. Omijaj miejsca pomiędzy palcami i okolice ran.
Jeśli Twoje stopy są wilgotne, możesz użyć talku.
Pamiętaj, żeby pod żadnym pozorem nie używać chemicznych środków (pumeksów, płynów na odciski) ani przyrządów, takich jak metalowa tarka. Mogą one powodować rany, które nie będą chciały się zagoić. Wszelkie operacje (np. usuwanie modzeli) pozostaw podologowi.

Buty dla diabetyka – jakie cechy musi mieć specjalistyczne obuwie?

Stopy diabetyka są wyjątkowo podatne na wszelkie mikrourazy i obtarcia. Podstawowa zasada, jakiej muszą przestrzegać diabetycy, to nigdy nie chodzić boso – nawet w domu, po plaży czy w wodzie. Powinni oni nosić wyłącznie obuwie dostosowane do ich wyjątkowych potrzeb, czyli:

  • przewiewne i wygodne,
  • z szerokim noskiem (co umożliwi swobodne poruszanie palcami) i miękką cholewką,
  • bez szycia we wnętrzu buta – nawet jeden szew może uszkodzić delikatną skórę,
  • o elastycznej, dobrze amortyzującej ruch podeszwie.

Istotne dla zapewnienia komfortu i bezpieczeństwa poruszania się diabetyka jest również odpowiednia konserwacja obuwia. Należy je regularnie wietrzyć, dezynfekować, a także sprawdzać zawartość przed każdym założeniem (np. czy nie wpadł do środka kamyk, który mógłby zranić skórę). Warto również zainwestować w antybakteryjne, wyprofilowane wkładki. Tak dobrane obuwie zapewnia poprawę krążenia krwi i stabilizuje ruch.

mierzenie poziomu cukru

Co zrobić, żeby nie rozwinął się u mnie zespół stopy cukrzycowej?

Aby uchronić się przed niebezpiecznymi powikłaniami cukrzycy, trzeba przede wszystkim jak najprędzej podjąć leczenie. Monitorowanie poziomu glikemii oznacza regularną kontrolę poziomu cukru (przy użyciu glukometru lub pracującego całą dobę sensora). Diabetycy powinni stosować dietę opartą na produktach o niskim indeksie glikemicznym (poniżej 55), czyli np.:

  • agreście, borówkach, truskawkach, jabłkach, kiwi, malinach, brzoskwiniach, wiśniach i grejpfrutach;
  • marchewce, kalafiorze, brukselce, cukinii oraz pomidorach;
  • ciecierzycy;
  • migdałach;
  • chudych serach i mleku, maślance;
  • razowym lub gryczanym pieczywie.

Warto wiedzieć, że proces gojenia się ran na stopach jest silnie uzależniony od odpowiedniej ilości pełnowartościowego białka w diecie. Zapotrzebowanie kaloryczne może wzrosnąć wówczas nawet dwukrotnie.

Jak pielęgnować rany cukrzycowe?

Profilaktyka ran cukrzycowych polega przede wszystkim na unormowaniu poziomu glikemii. Niezbędne jest do tego wyrobienie zdrowych nawyków – stosowanie diety, próba redukcji masy ciała, rezygnacja z używek. Ponadto warto wykonywać ćwiczenia wzmacniające i chodzić na spacery – należy pamiętać, że diabetykom nie wolno zbytnio forsować nogi. Aby zminimalizować nacisk, powinni odciążyć stopę przy pomocy ortezy lub kul.

Jeśli już dojdzie do zranienia, należy skonsultować uraz z lekarzem. Leczenie polega na oszczyszaniu, dezynfekcji i stosowaniu specjalistycznych opatrunków. Często terapia uzupełniana jest o antybiotyki, leki przeciwbólowe oraz środki rozszerzające naczynia krwionośne. W wyjątkowych, skrajnie zaniedbanych przypadkach konieczna może okazać się amputacja kończyny.

Zespół szkoły cukrzycowej to nie wyrok

O ile nieleczona cukrzyca może powodować poważne, niebezpieczne powikłania, o tyle osoby, które podjęły terapię i stale kontrolują swój poziom glikemii, prowadzą zwyczajne życie. Współczesna medycyna pozwala na wczesne wykrycie, a także skuteczniejsze leczenie tej choroby. Współpraca specjalistów: diabetologa, rehabilitanta, podologa czy chirurga naczyniowego pomaga utrzymać organizm w dobrym zdrowiu i powstrzymać zespół stopy cukrzycowej.

 


1 Problem cukrzycy narasta w Polsce lawinowo, https://diabetyk.org.pl/problem-cukrzycy-narasta-w-polsce-lawinowo/, dostęp: 27.08.2026.

Spis treści

Inne wpisy

stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa – niebezpieczna konsekwencja choroby

zapaść cukrowa

Co robić w przypadku zapaści cukrzycowej?

pakowanie przed podróżą

Diabetyk w podróży – o czym trzeba pamiętać?